Deyimler ile Atasözleri Arasındaki Farklar

Deyim ve atasözleri konusu çok basit gibi görünse de çoğu öğrencinin kafasını karıştıran konulardır. Öğrenciler, bir söz grubunun deyim veya atasözü olduğunu bilirler; ancak deyim mi yoksa atasözü mü olduğuna bir türlü karar veremezler. Nitekim, bana çokça yöneltilen ,’’deyimleri atasözünden nasıl ayırırız, deyimlerle atasözleri arasındaki...

563 24

Deyim ve atasözleri konusu çok basit gibi görünse de çoğu
öğrencinin kafasını karıştıran konulardır. Öğrenciler, bir söz grubunun deyim
veya atasözü olduğunu bilirler; ancak deyim mi yoksa atasözü mü olduğuna bir
türlü karar veremezler. Nitekim, bana çokça yöneltilen ,’’deyimleri atasözünden
nasıl ayırırız, deyimlerle atasözleri arasındaki fark, deyim mi atasözü mü’’
ifadeler bu söylediklerimi doğrular niteliktedir. Bu iki konunun daha iyi
anlaşılması için, öncelikle atasözü ve deyimlerin özelliklerinden kısaca bahsedip,
daha sonra atasözü ile deyimlerin arasındaki farkı anlatmaya çalışalım.

Atasözü Nedir?
Geçmişten beri söylenegelen, herhangi bir konuda bir kural
niteliği taşıyan, söyleyeni belli olmayan yani anonim olan kısa ve özlü
sözlerdir. İşte atasözü için böyle bir tanımlamaya gidebiliriz. Bu tanımda
atasözlerini deyimlerden ayıran en can alıcı ifade ‘’bir kural niteliği taşıyan’’
ifadesidir. Evet, atasözleri bir kural niteliğindedir ve bu kurallar insanlara
bir yol gösterir, bir mesaj verir veya insanların herhangi bir konudan ders
çıkarmasını sağlar. Atasözleri tam bir cümle özelliği taşıyan ifadelerdir.
Örneğin ‘’Ağaç yaş iken eğilir.’’ atasözü tam bir cümle özelliğindedir. Aynı zamanda
bir kural niteliğindedir; çünkü eğitimin küçük yaşlarda olması gerektiğini, ya
da zamanında olması gerektiğini vurgular. Söyleyeni belli değildir yani
anonimdir. Kısa ve özdür. Belki sayfalarca anlatılabilecek bir konu tek bir
cümle ile ifade edilmiştir.

Deyim Nedir?

   Gerçek anlamından
tamamen uzaklaşarak, mecaz bir anlam kazanan, herhangi bir durumu kısa
ifadelerle anlatmaya çalışan, çoğu defa cümle özelliği taşımayan ve söyleyeni
belli olmayan yani anonim olan söz gruplarıdır. Deyimler en az iki kelimeden
oluşurlar, kısaca bir deyim bir kelimeden oluşamaz diyebiliriz. Her zaman
olmasa da deyimlerdeki ifadeler ile anlatılmaya çalışanlar arasında bir
benzerlik söz konusu vardır. Örneğin ‘’karnı zil çalmak’’ deyiminde bu olay
görülmektedir. Nasıl mı? Karnı acıkan bir insanın bağırsakları farklı farklı
sesler çıkarırlar. Bu sesler karın bölgesinden geldiği için, çok acıkmak
ifadesi ‘karnı zil çalmak’ deyimiyle ifade edilmiştir. Deyimler genellikle
cümle özelliği taşımazlar; ancak cümle özelliği taşıyan deyimler de yok
değildir. Örneğin ‘’Atı alan Üsküdar’ı geçti.’’ veya ‘’Geçti bor’un pazarı, sür
eşeğini Niğde’ye.’’ İfadeleri deyim oldukları halde bir cümle özelliği
taşımaktadır. Atasözü ve deyimlerle ilgili az-çok bilgi sahibi olduğumuza göre
bunların benzerliklerine ve deyimler ile atasözleri arasındaki farklara göz
atalım.
Deyimler İle
Atasözleri Arasındaki Benzerlikler
1 – İkisinin de söyleyeni belli değildir, yani anonimdir.
2 – İkisi de kısa ifadelerden oluşur.
3 – İkisi için de cümle olma durumu söz konusu olabilir.
(atasözleri her zaman, deyiler nadiren)
4 – İkisi de mecaz anlamda olabilir. (deyimler her zaman,
atasözleri bazen)
Deyimler İle
Atasözleri Arasındaki Farklar
1 – Atasözleri bir
kural, bir düstur yani herkes tarafından kabul görmüş bir niteliğe sahipken,
deyimlerin öyle bir özelliği yoktur.
   Örnek: ‘’Damlaya
damlaya göl olur.’’ Bu atasözümüzde herkesçe kabul görmüş bir anlam vardır.
Küçük birikimlerle, çok daha büyük birikimlerin oluşabileceği ifade edilmiştir.
Yani bir kural niteliğindedir.
Örnek: ‘’ayaklarına kara sular inmek’’ deyiminde ise bir
kural olma, herkesçe kabul görme gibi bir anlam yoktur.
2 –Atasözleri bir ders yani mesaj verir. Kısacası
öğreticidir. Deyimlerin ise öğretici olma özelliği yoktur. Sadece bir durumu
mecaz yollarla ifade eder.
Örnek: ‘’Dost kara günde belli olur.’’ Atasözünde bize bir
mesaj verilmek istenmiş. Kötü gün görmeden birine dost diyemeyeceğimizi, kötü
günümüzde yanımızda olup bize destek verenlerin dost olabileceği anlatılmaya
çalışılmış. Ancak;
Örnek: ‘’etekleri zil çalmak’’ deyiminin bize bir ders
verdiğini, çok öğretici olduğunu söyleyecek olan varsa beri gelsin. Ama yoktur
herhalde.
3 – Atasözleri cümle özelliğindedir.
Örnek:
Ak akçe kara gün içindir,
Meyveli ağacı taşlarlar.
Üzüm üzüme baka baka kararır.
     Deyimlerin ise
genellikle öyle bir özelliği yoktur.
Örnek:
Gözüne girmek, gözünden düşmek, ödü patlamak…
4 – Atasözleri çoğu defa hem gerçek anlamda hem de mecaz
anlamda düşünülebilir; ama deyimler sadece mecaz anlam taşırlar.
Örnek: ‘’Ağaç yaş iken eğilir.’’ Gerçekten de ağaç yaş iken
eğilir. Kurumuş olan ağaç eğilmez, kırılır.İşte bu şekilde gerçek anlamda düşünülebileceği
gibi ‘’eğitimin zamanında yani çocuklukta verilmesi gerektiği’’ şeklinde de
düşünülebilir.
   Sevgili öğrenciler,
bu yazının sizler için yararlı olacağını düşünüyorum. Umarım deyimlerle
atasözleri arasındaki farkları kavramışsınızdır. Bu yazıyı okuyup da oh be
sonunda anladım diyenler lütfen bize yorum yazsınlar. Aynı zamanda her türlü
sorunuza açığız. Alttaki yazıları okumanızı da şiddetle tavsiye ederim! Başarılar…
Paragraf Sorularını Çözmenin Püf Noktaları
Dil Bilgisi Nasıl Öğrenilir?
Test Çözme Teknikleri
Etiketler

Yorum Sırası Sizde

24 comments

  1. Kerem Cevapla

    Aklima takilan bircok sorunun cevabini buldum .sizi takip etmeye karar verdim .Calismalarinizin devamini isterim

  2. ridvanozkan Cevapla

    Sevgili Kerem, yazının senin için faydalı olduğuna sevindim. Takip etmeye devam et, faydalı paylaşımlarımız devam edecek. Deyimler ile atasözlerini karıştırmaman dileğiyle.

  3. Adsız Cevapla

    Kısa ve net anlatım olmuş tesekkürler 🙂

    1. ridvanozkan Cevapla

      Fikirleriniz için ben teşekkür ederim 🙂

  4. duru Cevapla

    vallahai çok kolaymış şimdi eğelenecli. ama dede resmini anlamadım

  5. ridvanozkan Cevapla

    Dede değil o! Ata… Atasözü derler ya hani! Dede=Ata

  6. ridvanozkan Cevapla

    Kendisi, asırlık bir adamdı. Eski meseleler, sözler ondan dinlenirdi. Allah günahlarını affetsin 🙂

  7. Adsız Cevapla

    Bu yazı sayesinde konuyu çok iyi anladım teşekkürler.Ellerinize sağlık

  8. ridvanozkan Cevapla

    Rica ederim. Düşüncelerinizi paylaştığınız için, ben de teşekkür ederim.

  9. Adsız Cevapla

    ya abi çok enfes olmuş da yazıda biraz hata var yaa.iki kere aynı şeyi yazmışsınız ödevde yazıodum kesmek zorunda kaldım:))

  10. ridvanozkan Cevapla

    Nereyi iki defa yazmışım acaba? İnanın baktım ama anlayamadım.

  11. ridvanozkan Cevapla

    Bir yanlışın var sanırım, aynı şeyleri iki defa yazdığım yok. Sen ödevini yaz, için rahat olsun.

  12. Eren ŞİMŞEKÇİ Cevapla

    bence çok güzel çünkü sayenizde çok şey öğrendim

  13. Eren ŞİMŞEKÇİ Cevapla

    size çok teşekkür ederim çünkü çok şey öğrenmemde yardım etiniz ,
    bu yazıyla

    1. ridvanozkan Cevapla

      Güzel düşünceleriniz için ben teşekkür ederim.

  14. Adsız Cevapla

    Kısa Ve Net Olmuş . Teşekkürler

  15. Adsız Cevapla

    cok işime yaradı ama size bir sorum olcaktı ben ders calışiyorum ama sınavlarım düşük. Ne yapmam lazım lütfen acill seneye teog sınavım var

    1. ridvanozkan Cevapla

      TEOG'da başarılı olmak istiyorsan sitemdeki bazı yazıları incelemeni tavsiye ederim. Muhakkak olumlu etkisi olacaktır. Yazılara nasıl ulaşabileceğini anlatayım:
      Sol tarafta Kategoriler başlığı altında Öğrencilere Tüyolar linki var. O linke tıkla. Çıkan yazıların içinde TEOG ile ilgili olanları oku. Tüm yazılar çıkmayacaktır. 9-10 yazıyı göreceksin. Ama sayfanın altında ''Daha Eski Yazılar'' ibaresi var. Oraya tıklayarak TEOG'la ilgili tüm püf noktaları bulabilirsin. Daha da yetmezse, tekrar görüşelim 🙂

  16. Adsız Cevapla

    hocam atasözünün mecaz mı gerçek mi olduğunu nasıl anlarız bilgi verir misiniz teşekkürler

    1. Adsız Cevapla

      mal salak

  17. Adsız Cevapla

    ?

    1. ridvanozkan Cevapla

      Merhaba; bildiğiniz gibi bazı atasözleri sadece mecaz anlamda kullanılırken, bazıları hem mecaz hem de gerçek anlamda düşünülebilir. Bununla ilgili birkaç örnek vereyim:

      ''Üzüm, üzüme baka baka kararır.'' Bu atasözünde gerçekten de üzümün üzüme bakıp karardığı söylenemez. Böyle bir şey yoktur. Demek ki sadece mecaz anlamda kullanılmış ''insanlar arkadaşlarından, çevrelerinden etkilenirler'' sözü ifade edilmeye çalışılmıştır.

      ''Yalnız taş duvar olmaz.'' atasözü hem gerçek anlamda kullanılabilir hem de mecaz anlamda. Peki, bunu nasıl anlayacağız?
      Diyelim ki evinizin bahçesine duvar örmeyi düşünüyorsunuz; ama elinizde sadece bir taş var. Babanıza ''eve duvar örelim mi'' diyorsunuz. O da ''Çocuğum yalnız taş duvar olmaz.'' diyor. İşte bu durumda, bu atasözü gerçek anlamda kullanılmış oluyor. (Teşbihte hata olmaz derler, örneğin saçmalığını mazur görün)

      Şimdi bir de mecaz anlamda kullanalım.

      Ali: Kadına şiddeti önlemeliyiz.
      Veli: Nasıl yapacağız bunu?
      Ali: Bunun için elimden geleni yapacağım.
      Veli: Yalnız taş duvar olmaz. (Yani sen tek başına bu işin üstesinden gelemezsin, tüm insanlar el ele verip, birlik ve beraberlik içinde bir şeyler yapmalı)
      İşte bu sefer de mecaz anlamda kullanılmıştır.

      Kısacası, kelimelerin ilk anlamlarını düşündüğünüzde gerçek anlamda kullanılmış olur. Farklı anlamlarını düşündüğünüzde ise mecaz anlamda kullanılmış olur.

      Gözüne girmek: (Bir cismin, tozun, gözünün içine girmesi-gerçek anlam)
      Gözüne girmek: (Bir kişinin takdirini toplamak, beğenilmek-mecaz anlam)

  18. askergds Cevapla

    ulan adam gibi bişe yok mal site

  19. Adsız Cevapla

    Merhaba çok güzel anlatmıssınız sağolun

css.php