Kitap Özeti Nasıl Çıkarılır?

  Merhaba sevgili okuyucular! Kurallarına uygun ve kaliteli bir özetin nasıl olması gerektiği ile ilgili yazıma hoş geldiniz. Aslında internet ortamında bu konu ile ilgili birçok yazı var; ancak bahsettiğim yazıların daha çok akademik türde olması ve aşırı derecede ayrıntılı olması, aynı zamanda özet çıkarılırken...

319 8
  Merhaba sevgili okuyucular! Kurallarına uygun ve kaliteli
bir özetin nasıl olması gerektiği ile ilgili yazıma hoş geldiniz. Aslında
internet ortamında bu konu ile ilgili birçok yazı var; ancak bahsettiğim
yazıların daha çok akademik türde olması ve aşırı derecede ayrıntılı olması,
aynı zamanda özet çıkarılırken uyulması gereken dil bilgisi kuralları konusunda
eksik olması gibi sebeplerden dolayı, ben de bir yazı yazmanın uygun olacağını
düşündüm. Şimdi dilerseniz, bir kitap veya metin özeti çıkarılırken, takip
edilmesi gereken aşamaları tek tek inceleyelim.
Kitabı veya Metni
Okuma-Anlama Aşaması
   Elbette ki bir
metin veya kitabın özetini çıkarabilmenin ilk aşaması kitabı veya metni okuyarak
anlamaktır. Neyi özetini çıkaracaksanız verimli bir şekilde okuyun. Okurken
gerekirse çok küçük notlar alın veya anahtar kelimeler belirleyin.
   Ezberlenmesi
gereken çok önemli bilgiler varsa (tarih, isim vs.) onları mutlaka not edin.
Okuduğunuzu anlamadıysanız, tekrar okumaktan çekinmeyin. Anlamak için ise, eğer
okuduğunuz bir romansa, kendinizi olaylara dahil etmeye çalışın. Yani bir nevi
romanın kahramanı siz olun. Onun yaşadıklarının sizin yaşadığınızı düşünün.
Böylece, kitabın hafızanızda kalıcılığı çok daha etkili olacaktır.
Özet Çıkarma Aşaması
ve Dil Bilgisi Kuralları
   Şahsen benim; bir
kitap, hikaye veya metin özetinde en çok dikkat ettiğim hususlardan bir tanesi,
dil bilgisi kurallarıdır. Bu dil bilgisi kurallarından kastettiğim şey ise,
özette kullanılan zamandır. Özet çıkarmadan önce, özetinizi hangi zaman kipi
ile yapacağınıza mutlaka karar vermelisiniz.
   Özetlerde, birden
fazla zaman kipi kullanılabilir: Bunlar; Bilinen Geçmiş Zaman (-di’li geçmiş
zaman), Duyulan Geçmiş Zaman (miş’li geçmiş zaman), Geniş Zaman vs. olabilir.
   Benim sizlere
tavsiyem; özellikle roman, hikâye özetlerinde geniş zamanı kullanmanızdır. Öyle
ki bir kitap özetine en çok yakışan zaman budur. Dikkat ederseniz, anlattığımız
fıkraların neredeyse tamamı geniş zaman ile anlatılır. Örneğin, ‘’Nasrettin
Hoca geldi, şunu yaptı, bunu etti.’’ demeyiz de; ‘’Nasrettin Hoca gelir, şunu
yapar, bunu eder’’ gibi bir anlatımı yeğleriz.
    Dikkat edilmesi gereken
diğer bir husus ise, özetin hangi zamanda yapılacağına karar verdikten sonra,
sadece o zamanı kullanmaktır. Öğrencilerin düştüğü en büyük gaf, bu kurala
uymamaktır. Örneğin bir öğrenciden bir metnin özetini çıkarmasını istediğimde
öğrenci şuna benzer bir şeyler yapabiliyor:
   ‘’Nasrettin Hoca,
yanına bir kase yoğurt alarak göl kenarına gider.
Gölün dibine oturdu ve göle yoğurdu çalmaya başladı. Oradan geçen komşusu, Nasrettin Hoca’nın ne yaptığını
merak eder ve ‘’Nasrettin hoca ne yapıyorsun?’’ demiş. ‘’
   Örnekte gördüğünüz
gibi karman çorman bir anlatım yapılmış. Fıkra anlatılırken; önce geniş zaman
(gider) kullanılmış. Sonra bilinen geçmiş zaman (başladı), daha sonra duyulan
geçmiş zaman (demiş)’a geçiş yapılmış. Buna benzer özetler yanlış özetlerdir.
Olması gereken ise şuna benzer olmalıdır.
   ‘’Nasrettin Hoca,
yanına bir kase yoğurt alarak göl kenarına gider.
Gölün dibine oturur ve göle yoğurdu
çalmaya başlar. Oradan geçen
komşusu, Nasrettin Hoca’nın ne yaptığını merak
eder
ve ‘’Nasrettin hoca ne yapıyorsun?’’ der. ‘’
   Burada ise tamamı
geniş zamanla çekimlenmiş cümleler kurduk. Bu anlatım ise düzgün bir
anlatımdır.
   Tabi, geniş zaman
bir zorunluluk değildir. Başka zamanlar da kullanmanız mümkündür. Bu, sizin
tercihinizdir. Yeter ki hangi zamanı seçerseniz seçin, o zaman konusunda
istikrarlı olun, yani diğer zamanlara atlamayın! Bu da duyulan geçmiş zaman ile
bir anlatım:
   ‘’Nasrettin Hoca,
yanına bir kase yoğurt alarak göl kenarına gitmiş.
Gölün dibine oturmuş ve göle yoğurdu
çalmaya başlamış. Oradan geçen
komşusu, Nasrettin Hoca’nın ne yaptığını merak
etmiş
ve ‘’Nasrettin hoca ne yapıyorsun?’’ demiş. ‘’
Özet Çıkarma Aşaması
Kitabınızı veya metninizi anlayıp, anlatımda kullanacağınız
zamanı da belirlediyseniz artık özetinizi çıkarmaya başlayabilirsiniz. Burada
özeti neden çıkarmanız gerektiği, önemlidir. Örneğin sizden sadece kitabın
özeti değil de kitabın tahlili de istendiyse, yani kitabın incelenmesi istendiyse
yapmanız gereken başka şeyler de bulunmaktadır. Örneği özetten önce; kitabın
yazarı hakkında bilgiler verebilir, kitabın konusunu birkaç cümle ile ifade
edebilirsiniz.
   Yine kitapta geçen
kişilerin (kahraman) tahlili istendiyse, o kahramanların isimlerini yazarak,
kişisel özelliklerinden bahsetmeniz gerekecektir
   Son etapta da ne
anladıysanız; kitabın akış sıralamasına uygun olarak anlatabilirsiniz. Bunu
yaparken, kitapta olmayan olayları eklemeden, kitabı eleştirmeden, yargılamadan
ve kendi düşüncelerinizi katmadan yapmalısınız.
   Özetiniz bittikten
sonra da kitap hakkındaki düşüncelerinizi birkaç cümle ile ifade edebilirsiniz.
Etiketler

Yorum Sırası Sizde

8 comments

  1. Adsız Cevapla

    Öğretmenler okuduğumuz kitapların özetini de istiyorlar. Okumak güzelde özet çıkarmayı hiç sevmiyorum ben ya.

    1. Adsız Cevapla

      aynen

  2. Adsız Cevapla

    off kitap özeti çıkarıyorum hiç sevmem birde iki kitap olunca

    1. ridvanozkan Cevapla

      Özet çıkarmak iyidir iyi! Sen farkında olmadan çok faydasını görürsün.

  3. Unknown Cevapla

    Ya ben hala yapamadim

  4. Ibrahim aladağ Cevapla

    Özet çıkarmak çok zor hemde.Öğretmenler resmen bize eziyet çektiriyorlar ve en küçük hatamızda not kırıyorlar.Ne biçim be özet çıkarmak.

    1. Adsız Cevapla

      bence de bir kitabın özetini çıkartmak ezziyet gibi ama hani herkes faydalı mecburen yapıcaz ama hocaların en küçük hatamızda not kırmaları konusunda tamamern sana katılıyorum tamamen doğru bir yargı(bence)

  5. Adsız Cevapla

    Teşekkür e

css.php